Στην κατηγορία αυτή εντάσσονται οι συλλογές των ζώων που δεν εμπίπτουν στην νομοθεσία για τα ζωολογικά πάρκα.Για το τι είναι ζωολογικό πάρκο μπορείτε να δείτε τα post «Ίδρυση και λειτουργία ζωολογικού κήπου» και «Ζωολογικοί κήποι και αριθμοί ζώων».Υπάρχουν δεκάδες μονάδες στην επικράτεια με ικανό αριθμό ζώων άλλες αυτόνομες, άλλες μέσα σε ξενοδοχεία, άλλες σε χώρους με ενοικιαζόμενα δωμάτια κλπ. για τις οποίες άλλες υπάρχουν χωρίς καθόλου άδεια και άλλες με γενική άδεια πτηνοκτηνοτροφικής εκμετάλλευσης με βάση τον αριθμό ισοδύναμων ζώων (είναι λιγοστές αυτές που έχουν άδεια σε σχέση με το σύνολο των υπαρχόντων), η οποία σύμφωνα με τον τελευταίο νόμο (Ρυθμίσεις θεμάτων κτηνοτροφίας και άλλες διατάξεις ΦΕΚ 198Α/2-10-2008) για το είδος μελέτης περιβαλλοντικών επιπτώσεων είναι όπως στον πίνακα.

Με το ΦΕΚ 69Α/3-3-2004 εναρμονίσθηκε η ελληνική νομοθεσία με το δίκαιο της Ευρωπαϊκής ένωσης στα πλαίσια της οδηγίας 1999/22/ΕΚ της 29ης Μαρτίου 1999 (θέμα οδηγίας: «Διατήρηση άγριων ζώων στους ζωολογικούς κήπους»)
Με βάση την ισχύουσα νομοθεσία θα εξετάσουμε ορισμένα θέματα:

ΘΕΜΑ 1ο. Τι είναι ζωολογικός κήπος.
Σαν ζωολογικοί κήποι νοούνται α) όλες οι μόνιμες εγκαταστάσεις, στις οποίες φυλάσσονται ζώα άγριων ειδών για να επιδεικνύονται στο κοινό, με ή χωρίς εισιτήριο, τουλάχιστον για επτά ημέρες το χρόνο.

Στα πλαίσια της οδηγίας 1999/22/ΕΚ:
β) Ζωολογικοί κήποι δεν θεωρούνται:
1. Τα τσίρκα.
2. Τα καταστήματα πώλησης οικιακών ζώων.
3. Τα εκτροφεία θηραμάτων και ειδών άγριας πανίδας.
4. Τα κέντρα περίθαλψης ειδών άγριας πανίδας.
5. Οι ατομικοί κήποι.
6. Οι προβλεπόμενες στην περίπτωση α) εγκαταστάσεις, εφόσον σε αυτές φυλάσσεται προς επίδειξη ένας μη σημαντικός αριθμός ζώων ή ειδών (εκθέσεις ζώων).

Για τον σημαντικό ή μη αριθμό των ζώων μπορείτε σε δείτε το post “Ζωολογικοί κήποι και αριθμός ζώων».

Σχόλιο: Ενώ για τους χώρους που χαρακτηρίζονται σαν ζωολογικοί κήποι υπάρχει αναλυτική νομοθεσία, καίτοι στην Ελλάδα οι εγκαταστάσεις που χαρακτηρίζονται ζωολογικοί κήποι (ή ενυδρεία) μετριούνται στα δάχτυλα του ενός χεριού, εκατοντάδες μικρές μονάδες (ατομικοί κήποι ή εγκαταστάσεις με μη σημαντικό αριθμό ζώων) είναι χωρίς ξεκάθαρο νομικό πλαίσιο από πλευράς αδειοδότησης.

ΘΕΜΑ 2ο. Δικαίωμα ίδρυσης και λειτουργίας ζωολογικού κήπου.
Δικαίωμα ίδρυσης και λειτουργίας ζωολογικού κήπου έχουν το Δημόσιο, τα νομικά πρόσωπα δημοσίου και ιδιωτικού δικαίου και τα φυσικά πρόσωπα.

ΘΕΜΑ 3ο. Άδεια ίδρυσης ζωολογικού κήπου.
Για την ίδρυση και λειτουργία ζωολογικού κήπου απαιτείται άδεια, η οποία χορηγείται με απόφαση του Γενικού Γραμματέα της Περιφέρειας.

ΘΕΜΑ 4ο. Δικαιολογητικά ίδρυσης ζωολογικού κήπου.
α) Νόμιμος τίτλος κυριότητας ή κατοχής της έκτασης.
β) Μια σειρά τοπογραφικών σχεδίων, στα οποία απεικονίζονται οι θέσεις των κτιρίων, και μια σειρά των κτιριακών σχεδίων.
γ) Προκαταρκτική περιβαλλοντική εκτίμηση και αξιολόγηση (Π.Π.Ε.Α.) και έγκριση περιβαλλοντικών όρων (Ε.Π.Ο.), όπως αυτές προβλέπονται στην κείμενη νομοθεσία.
δ) Μελέτη για τους χώρους υποδομής του ζωολογικού κήπου, τον εξοπλισμό του, τη στελέχωσή του με ανθρώπινο δυναμικό, τον εσωτερικό κανονισμό λειτουργίας του, την τήρηση των διεθνών κριτηρίων λειτουργίας ζωολογικών κήπων και των ειδικών διεθνών προδιαγραφών που ισχύουν για τη διαμονή των ειδών που θα φιλοξενηθούν στον ζωολογικό κήπο.
Σχόλιο: Επειδή δεν υπάρχει νομοθετικό πλαίσιο κρίνεται σκόπιμο οι ενδιαφερόμενοι να ακολουθούν τις οδηγίες του ΕΑΖΑ (European Associations of Zoos and Aquaria) και του ΟΙΕ (World Organization for Animal Health).
ΕΑΖΑ: Ένωση Ευρωπαϊκών Ζωολογικών Κήπων.
ΟΙΕ: Οργανισμός Επιζωοτιών του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών.

ΘΕΜΑ 5ο. Πού υποβάλλονται τα δικαιολογητικά ίδρυσης ζωολογικού κήπου.
Υποβάλλονται στη Διεύθυνση Δασών της οικείας Περιφέρειας.

ΘΕΜΑ 6ο. Άδεια λειτουργίας ζωολογικού κήπου.
Για την άδεια λειτουργίας ζωολογικού κήπου απαιτούνται:
α) Επίσημο αντίγραφο της άδεις ίδρυσης του ζωολογικού κήπου.
β) Οι προβλεπόμενες από την κείμενη νομοθεσία άδειες.
γ) Στην περίπτωση που ο αιτών είναι νομικό πρόσωπο, επίσημο αντίγραφο του καταστατικού του, της έγκρισής του από την αρμόδια αρχή ή δικαστήριο και της νόμιμης εκπροσώπησής του.
δ) Ποινικό μητρώο του αιτούντος ή στην περίπτωση νομικού προσώπου των προσώπων που είναι κατά νόμο υπεύθυνα για το νομικό πρόσωπο, και υπεύθυνη δήλωση του Ν. 1599/86 ότι δεν έχει ασκηθεί εναντίον τους ποινική δίωξη για παράβαση του νόμου «περί ίδρυσης και λειτουργίας ζωολογικών κήπων» και της κείμενης νομοθεσίας για την κατοχή και προστασία των ζώων και των εμπορία των ειδών.

ΘΕΜΑ 7ο. Απόρριψη αιτήσεων άδειας λειτουργίας ζωολογικού κήπου.
α) Οι γνωμοδοτήσεις της επιτροπής που εισηγούνται την απόρριψη της αίτησης έκδοσης άδειας ίδρυσης ή λειτουργίας κοινοποιούνται στον ενδιαφερόμενο με αποδεικτικό παραλαβής, ο οποίος καλείται να υποβάλει τις απόψεις του εντός 20 ημερών.
β) Οι αποφάσεις του Γ. Γραμματέα Περιφέρειας κοινοποιούνται στον ενδιαφερόμενο με αποδεικτικό παραλαβής.

ΘΕΜΑ 8ο. Διάρκεια ισχύος άδειας λειτουργίας ζωολογικού κήπου.
Η άδεια λειτουργίας ισχύει για πέντε έτη και ανανεώνεται πριν την λήξη της πενταετίας κατόπιν αίτησης του ενδιαφερόμενου για πέντε ακόμη έτη με απόφαση του Γ. Γραμματέα της Περιφέρειας.

ΘΕΜΑ 9ο. Υποχρεώσεις κατόχων άδειας λειτουργίας ζωολογικών κήπων.
Οι κάτοχοι άδειας λειτουργίας ζωολογικών κήπων υποχρεούνται:
1. Να συμμετέχουν σε μια τουλάχιστον από τις παρακάτω δραστηριότητες:
α) έρευνα, εφόσον αυτό αποβαίνει σε όφελος της διατήρησης του είδους, συμπεριλαμβανομένης της ανταλλαγής πληροφοριών σχετικά με τη διατήρηση των ειδών
β) εκπαίδευση για την απόκτηση ειδικών δεξιοτήτων στον τομέα διατήρησης των ειδών
γ) αναπαραγωγή υπό συνθήκες αιχμαλωσίας, ανανέωση πληθυσμού των ζώων ή επανεισαγωγή των ειδών στη φύση, όπου αυτό είναι σκόπιμο,
2. Να προωθούν, υπό την επίβλεψη της επιβλέπουσας αρχής, την ενημέρωση, συνειδητοποίηση και εκπαίδευση του κοινού σχετικά με τη διατήρηση της βιοποικιλότητας, τους φυσικούς οικότοπους και τα είδη που εκτίθενται,
3. Να εξασφαλίζουν ότι οι συνθήκες διαβίωσης των ζώων ικανοποιούν τις βιολογικές απαιτήσεις των ειδών και τις απαιτήσεις διατήρησής τους, να μεριμνούν για τον ειδικό, ανά είδος, εμπλουτισμό των χώρων εγκλεισμού τους, τη διατήρηση υψηλού επιπέδου ζωοτεχνίας με ανεπτυγμένο πρόγραμμα προληπτικής και θεραπευτικής κτηνιατρικής αγωγής και διατροφής,
4. Να λαμβάνουν τα απαραίτητα μέτρα ώστε να εξασφαλισθεί η μη διαφυγή των ζώων και η μη εισαγωγή επιβλαβών ζώων και παρασίτων,
5. Να λαμβάνουν τα απαιτούμενα μέτρα για την προστασία του προσωπικού και των επισκεπτών,
6. Να τηρούν πλήρη και ενημερωμένα αρχεία για τα είδη που διατηρούν.

Α.Μ

Με το ΦΕΚ 396/21-3-2007 ορίσθηκε ο «καθορισμός του σημαντικού αριθμού αγρίων ζώων και ειδών σε μια εγκατάσταση για να θεωρείται ζωολογικός κήπος».
Με βάση το ΦΕΚ 396/21-3-2007 τα είδη των αγρίων ζώων κατατάσσονται στις παρακάτω κατηγορίες:
1.Θηλαστικά.
2.Πηνά.
3.Ερπετά και αμφίβια.
4.Έντομα και λοιπά χερσαία ασπόνδυλα.
5.Ιχθείς, υδρόβια ασπόνδυλα και θαλάσσιες χελώνες.
6.Κητώδη.
με τις κατηγορίες 5 και 6 σε ξεχωριστή κατηγορία ζωολογικών κήπων, αυτή των ενυδρείων.

Για να θεωρείται μια εγκατάσταση ζωολογικός κήπος πρέπει στις κατηγορίες 1, 2, 3 και 4 να φυλάσσονται ζώα σύμφωνα με τους παρακάτω αριθμούς (διότι σε αντίθετη περίπτωση η εγκατάσταση θεωρείται έκθεση ζώων και όχι ζωολογικός κήπος).

1. Θηλαστικά.
Ελάχιστος αριθμός ειδών 20.
Ελάχιστος αριθμός ζώων 80.
Ο ελάχιστος αριθμός ειδών 20 κατανέμεται σε 5 μεγάλα και 15 μικρά με αντίστοιχους αριθμούς ζώων 20 για τα μεγάλα και 60 για τα μικρά. Πρέπει να υπάρχουν αρσενικά και θηλυκά εκτός αν πρόκειται για μεμονωμένα σπάνια είδη. Ο αριθμός των αρσενικών και των θηλυκών εξαρτάται από την βιολογία του είδους.
2. Πτηνά.
Ελάχιστος αριθμός ειδών 100.
Ελάχιστος αριθμός πτηνών 300.
Ο ελάχιστος αριθμός ειδών 100 κατανέμεται σε 80 μεγάλα και 20 μικρά με αντίστοιχο αριθμό πτηνών 240 για τα μεγάλα και 60 για τα μικρά.
3. Ερπετά και αμφίβια.
Ελάχιστος αριθμός ειδών 50.
Ελάχιστος αριθμός ερπετών 200.
4. Έντομα και χερσαία ασπόνδυλα.
Ελάχιστος αριθμός ειδών 500.
Ελάχιστος αριθμός εντόμων ή χερσαίων ασπόνδυλων 5.000.

Μπορεί επίσης για να ενταχθεί μια εγκατάσταση στους ζωολογικούς κήπους ένα έχει 2 από τις παραπάνω κατηγορίες (θηλαστικά, πτηνά, ερπετά-αμφίβια και έντομα-χερσαία ασπόνδυλα) με αριθμούς το 50% των προβλεπομένων ειδών ή εάν έχει 3 κατηγορίες με αριθμό το 30% των προβλεπομένων ειδών.

Στην §7 του νόμου υπάρχουν Γενικές Παρατηρήσεις οι οποίες επί λέξει αναφέρουν:
α. Για την έκδοση άδειας ίδρυσης και λειτουργίας μιας εγκατάστασης ως ζωολογικού κήπου ή ενυδρείου τηρούνται υποχρεωτικά οι ισχύουσες προδιαγραφές για τη φιλοξενία των ειδών που φυλάσσονται ή προβλέπονται να φυλάσσονται σε αυτές.
β. Κατά την έκδοση των αδειών ίδρυσης και λειτουργίας των ζωολογικών κήπων θα λαμβάνονται υπόψη οι δεσμεύσεις που απορρέουν από την εθνική και κοινοτική νομοθεσία και τις διεθνείς συμβάσεις, όπως π.χ. η απαγόρευση της έκθεσης ορισμένων ειδών της άγριας πανίδας για εμπορικούς σκοπούς.
γ. Για τη νόμιμη κατοχή, την υγεία και την ευζωία των ειδών της άγριας πανίδας που φιλοξενούνται τόσο στους ζωολογικούς κήπους όσο και σε άλλες εγκαταστάσεις, εφαρμόζονται οι εκάστοτε ισχύουσες διατάξεις της εθνικής και κοινοτικής νομοθεσίας καθώς και οι διεθνείς συμβάσεις.
δ. Στο ΦΕΚ δεν υπάρχει.
ε. Αρμόδιες υπηρεσίες για τον έλεγχο της νόμιμης κατοχής των ειδών της προηγουμένης παραγράφου είναι οι κατά τόπο αρμόδιες δασικές υπηρεσίες, για δε την υγεία και ευζωία οι κατά τόπο αρμόδιες κτηνιατρικές υπηρεσίες.

Εδώ τώρα αρχίζουν τα σημαντικά προβλήματα τα οποία, όπως συνήθως γίνεται, θα έρθουν στην επιφάνεια μετά από κάποιο ατύχημα.
Στην §7α ο όρος ισχύουσες προδιαγραφές δεν λέει τίποτα γιατί απλά δεν υπάρχουν προδιαγραφές.

Στο πρακτικό γνωμοδότησης της επιτροπής που συστήθηκε με την 85042/593/25-1-2006 απόφαση του Υπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίμων (ΦΕΚΒ104/31-1-2006) στις εισηγήσεις της επιτροπής, την οποία αποτελούσαν ένας δασολόγος, μία κτηνίατρος και ένας ιχθυολόγος, οι οποίες όσον αφορά τον αριθμό των ζώων έγιναν απόλυτα δεκτές, υπάρχουν και επισημάνσεις να δοθούν με υπουργική απόφαση στις περιφερειακές δασικές υπηρεσίες πλαίσιο τεχνικών προδιαγραφών με βάση τις κατευθυντήριες γραμμές της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ζωολογικών Κήπων και Ενυδρείων, το γνωστό ΕΑΖΑ.
Εδώ αξίζει να σημειώσουμε ότι ο ΕΑΖΑ δεν αναφέρεται σε μεγάλα και μικρά ζώα, οι πίνακες βγαίνουν με βάση τις οικογένειες, υπάρχει για παράδειγμα διάκριση ανάλογα με την επικινδυνότητα του είδους (chapter12 Dangerous Animal Categorization) ή με βάση το Appendix 8-Specialist Exhibits στα ερπετά και στα αμφίβια υπάρχει διαφορά σε επίπεδο διαχείρισης μεταξύ δηλητηριωδών και μη δηλητηριωδών.
Και για τους εντρυφήσαντες στα θέματα του ΕΑΖΑ είναι γνωστό ότι μέσω των πρωτοκόλλων του ΕΑΖΑ δίνονται γενικές οδηγίες για το πώς πρέπει να αντιμετωπίζονται τα θέματα που αφορούν τους ζωολογικούς κήπους μέσα από ένα σύνολο κειμένων τα οποία απέχουν πολύ από το να χαρακτηρισθούν τεχνικές προδιαγραφές.

Δηλαδή, για να μη μακρηγορούμε, ο ΕΑΖΑ δίνει το πλαίσιο των θεμάτων που θα πρέπει να καλύπτει μια μελέτη για έναν ζωολογικό κήπο και όχι τις τεχνικές προδιαγραφές για τα επιμέρους θέματα ή για το πώς θα γίνει η μελέτη.

Συνεπώς τεχνικές προδιαγραφές δεν υπάρχουν.
Τι θα μπορούσε να γίνει, με δεδομένο ότι είναι αδύνατο, σε επίπεδο νομοθεσίας, να καλυφθούν όλες οι περιπτώσεις;

Να είχε προβλεφθεί και να ζητούνται από τους ενδιαφερόμενους τουλάχιστον στοιχεία σύμφωνα με τις γενικές οδηγίες του ΕΑΖΑ, δηλαδή π.χ. για την διαβίωση των ζώων [κατασκευή κλουβιών, χωρίσματα ασφαλείας ανάλογα με την επικινδυνότητα των ζώων, χώρος διαβίωσης σύμφωνα με την βιολογία του ζώου (επιφάνεια, επίπεδο ηλιασμού και σκίασης, τροφή, νερό, χώρος για εγκυμοσύνη κλπ) προστασία από τους επισκέπτες σε ενδεχόμενο παροχής τροφής κλπ.
Η §7β είναι μάλλον θεωρητική, διότι υπάρχει πλήθος κοινοτικών οδηγιών που δεν έχουν ακόμη εναρμονισθεί (πώς μπορείς να υποχρεώσεις σε συμμόρφωση κάποιον ιδιώτη, χωρίς εναρμονισμένο θεσμικό πλαίσιο;).
Εξ ορισμού στα πλαίσια ενός ζωολογικού κήπου απαγορεύεται οποιοσδήποτε εμπορικός σκοπός με είδη του ζωολογικού κήπου, γι’ αυτό άλλωστε και στα μέλη του ΕΑΖΑ υπάρχει το καθεστώς της ανταλλαγής.
Και στην §7γ υπάρχει ένα πλήθος οδηγιών μη εναρμονισμένων.

Συνεπώς και το 2ο ΦΕΚ που αφορά τους ζωολογικούς κήπους μάλλον ετοιμάστηκε «στο πόδι» (ίσως κάποιος κακεντρεχής να θυμηθεί ότι όταν βγήκε το ΦΕΚ, που στην ουσία από τα εκκρεμή θέματα έλυνε, όπως και το έλυσε, τον αριθμό των ζώων και τίποτε άλλο, εκκρεμούσε στην Περιφέρεια Αττικής η αίτηση του Αττικού Ζωολογικού Πάρκου η οποία με βάση το ΦΕΚ 69/3-3-2004 έπρεπε τουλάχιστον να υπάρχει ο αριθμός των ζώων που θεωρείται σημαντικός για να θεωρηθεί μια εγκατάσταση ζωολογικός κήπος για να προχωρήσουν στην αδειοδότηση.

Για το πλήθος των εγκαταστάσεων που στο άρθρο 2 του ΦΕΚ 69/3-3-2004 φαίνονται σαν ατομικοί κήποι ή εγκαταστάσεις που φιλοξενείται ένας αριθμός μη σημαντικών ζώων και είναι πολύ μεγάλα στον αριθμό διασπαρμένες ανά την επικράτεια δεν υπάρχει καμιά πρόνοια.
Για αυτές θα επανέλθουμε σε άλλο post.
Άλλωστε η επιτροπή που συνεστήθη για τον αριθμό των ζώων, γι’ αυτό το θέμα αναφέρει
Να γίνει πανελλαδικά, μέσω των περιφερειακών δασικών υπηρεσιών, καταγραφή των εκθέσεων ζώων των ειδών της άγριας πανίδας και ακολούθως να δοθούν οδηγίες που θα αφορούν την νόμιμη κατοχή των ζώων, την υγεία και την ευζωία αυτών.
Αρμόδιες υπηρεσίες για τον έλεγχο της νόμιμης κατοχής είναι οι δασικές υπηρεσίες, για δε την υγεία και την ευζωία οι κτηνιατρικές υπηρεσίες.
Επίσης, εφόσον το ισχύον θεσμικό πλαίσιο δεν καλύπτει πλήρως το θέμα, να προωθηθούν διαδικασίες συμπλήρωσής του αφού ληφθούν υπόψη η υπάρχουσα κατάσταση στη Χώρα μας και τα διεθνή δεδομένα.

Άριστη αναφορά σαν έκθεση ιδεών, από πλευράς όμως ουσίας και διαχείρισης του προβλήματος μηδέν.

Σημείωση γράφοντος: Εχω επισκεφθεί πάνω από 100 μονάδες ανά την επικράτεια,και έχω μιλήσει με δεκάδες «χομπίστες» και πάντα συναντούσα ανθρώπους πρόθυμους να αδειοδοτηθούν για να λύσουν τα προβλήματα που είχαν οι μονάδες ή οι εκτροφές και να διαχειρισθούν νόμιμα τις γεννήσεις των ειδών, αλλά όλοι δεν ήθελαν να μπλέξουν σε μια διαδικασία χωρίς ξεκάθαρο νομικό πλαίσιο.
Στο πλαίσιο αυτό εντάσσονται και διάφοροι «χομπίστες» που αναπαράγουν πλήθος πουλιών στην Ελλάδα (π.χ. παπαγάλους) οι οποίοι είναι σε συλλόγους, διοργανώνουν εκθέσεις, διαγωνισμούς κλπ. αλλά οι αναπαραγωγές που κάνουν δεν είναι νόμιμες, διότι οι υπηρεσίες αρνούνται να εφαρμόσουν τους εναρμονισμένους διεθνείς κανονισμούς και να πράξουν αυτά που είναι υποχρεωμένες να πράξουν.

Α.Μ